Op de ‘kleine bruine vogeltjes’ wordt vaak neergekeken. Soms door vogelaars, soms door de nabije omgeving van de vogelaars. “Ga je nou alweer naar zo’n klein bruin vogeltje kijken?” “Is er iets wat hem anders maakt dan een tjiftjaf?” En dat terwijl ik de kleine bruine vogeltjes een heel leuke groep vind om te zien en te fotograferen. Of eigenlijk: de boszangerfamilie. In de basis inderdaad allemaal kleine bruine vogeltjes, maar allemaal met een ander geluidje en sommige soorten met prachtige detailtekening. En uitdagend om op de foto te krijgen, maar vaak lukt het wel.
De bekendste en algemeenste boszanger in Nederland is de tjiftjaf, die met wat fantasie zijn eigen naam zingt. Hij zit overal en is eigenlijk het meest simpele bruine vogeltje. Groenbruin en erg veel tekening behalve een vaag oogstreepje heeft hij niet.
En inderdaad: alle boszangers zijn ontzettend lastig uit elkaar te houden. Om het makkelijk te maken zijn de drie algemeenste al moeilijk te onderscheiden als je ze ziet: de tjiftjaf, fitis en fluiter. Het rijtje staat op volgorde van algemeen naar (enigszins) zeldzaam en van bruin naar geel. Als je ze hoort is het makkelijker: de tjiftjaf zingt zijn eigen naam, de fitis heeft een fluitend, aflopend melodietje en de fluiter produceert naast enkele fluittonen vooral ook het opvallende geluid van stuiterende knikkertjes. Simpel toch? Maar heb je wel eens gehoord van de Siberische tjiftjaf, bladkoning, Humes bladkoning, bruine boszanger, Pallas’ boszanger en bergfluiter? Dat zijn de meest voorkomende dwaalgasten. En dat zijn nog maar de soorten die ik tot nu toe in Nederland heb gezien. Er zijn nog veel meer echte zeldzaamheden die zo nu en dan eens opduiken.
Gisteren ging ik met twee vrienden naar Utrecht, waar een tijdje geleden een Humes bladkoning opdook in een woonwijk. Ik heb hem al een paar keer gezien toen hij overwinterde in Wageningen, maar dat was een vrijwel onmogelijk exemplaar om te fotograferen. Die in Utrecht leek beter te doen. Het leuke van boszangers vind ik dat het eigenlijk heel goed te doen is om ze mooi op de foto te krijgen, maar dat het totaal niet zo lijkt en dat je er wel wat geduld en koppigheid voor nodig hebt. Ze zijn namelijk niet schuw en komen vaak genoeg vlak voor de lens langs. Maar er is wel een probleempje. Stilzitten staat niet in hun woordenboek. Het zijn echte stuiterballen. En daar was de Humes bladkoning in Utrecht een schoolvoorbeeld van.
Het beestje scheen rond te hangen aan twee kanten van een huizenblok in de bomen en struiken daar. Toen we aankwamen met de tram was het beestje niet in beeld. Na even wachten en de bomen en struiken afscannen zagen we niks en besloten we om het huizenblok heen te lopen om ons geluk te beproeven. We kregen niet lang de tijd om de boel af te zoeken, want bijna meteen hoorden we een hard “pjoewiet” uit een naaldboom verderop komen. Makkelijk, zo’n vogeltje die zichzelf verraadt. Zonder geluid hadden we hem nooit gevonden op die plek. Het zeldzame vogeltje, nog kleiner dan een tjiftjaf, stuiterde werkelijk door de boom op en neer, op zoek naar kleine insecten om op te eten. Hij zat geen tel stil en er was geen touw aan vast te knopen wat het volgende takje om op te landen zou worden.
Gelukkig voor ons was het beestje snel uitgekeken op de dichte naaldboom en vloog hij de straat over naar het lage struikgewas. Daar wachtten we op. Daar liet het vogeltje zich goed zien, maar nog altijd kriskras heen en weer stuiterend. Lastig foto’s maken, met ook nog allemaal takjes ervoor.
De Humes bladkoning is het nog zeldzamere tweelingbroertje van de bladkoning. Beide duiken in de trektijd en winter wel in Nederland op. Voor de bladkoning is het de reguliere trekroute naar het overwinteringsgebied, voor de Humes is het een eindje uit de richting. Beide hebben bijna dezelfde roep, dat van de bladkoning is iets ijler. De tekening lijkt veel op elkaar. Beide zijn herkenbaar het groenbruine verenkleed, klein postuur, de duidelijke lichte wenkbrauwstreep, vage lichte kruinstreep en twee lichte vleugelstreepjes. De Humes is in het geheel wat fletser, de tekening is minder contrastrijk en het voorste vleugelstreepje bijna niet te zien.
De show van de Humes was vermakelijk. Soms dichtbij, soms hoog in de boom, dan weer aan de andere kant van de huizen. Maar als je bij het afzoeken van de bomen en struiken lette op een stuiterballetje dan had je hem vaak alweer vrij snel in beeld. Zeker na wat hulp van zijn harde en opvallende roep.
Met wat geduld lukten de foto’s ook wel. Eén keer kwam hij echt mooi dichtbij en was hij heel even iets rustiger van tak naar tak aan het springen en zat hij zelfs een keer vrij in beeld een tel of drie stil. Mijn moment. Klikklikklik! Je moet wat geduld hebben, maar het lukt bijna altijd met die kleine bruine vogeltjes. En dan heb je een leuke show gehad, een flinke uitdaging en met wat geluk een mooie foto. Dat is toch een stuk leuker dan een slapende eend op driehonderd meter afstand?
We sloten de dag af in Vleuten, waar op een braakliggend terreintje twee Europese kanaries rondhingen. Een vrij zeldzame overwinteraar in Nederland. Met wat geduld kregen we deze beestjes op enige afstand leuk te zien.
Behalve de Humes bladkoning zag ik al meer soorten boszangers in Nederland. De algemene soorten natuurlijk, maar ook de zeldzamere bladkoning, bruine boszanger, Pallas’ boszanger, Siberische tjiftjaf en bergfluiter. Over het algemeen was het elke keer weer hetzelfde verhaal: kleine stuiterende vogeltjes in het struikgewas die zich met veel geduld redelijk goed lieten zien. Eén uitzondering was de bergfluiter. Dat was een mannetje dat tijdens de voorjaarstrek op de Veluwe was opgedoken en die zich luid zingend prachtig van dichtbij liet zien. Hier komt mijn boszangercollectie tot nu toe.
Plaats een reactie