Kevergevechten

Het is haast een soort safari, op zoek naar de Veluwse trots die je als je geluk hebt op warme zomeravonden kunt zien. Ik heb het niet over de Veluwse big five, al had hij daar best bij kunnen zitten. Ik heb het ook niet over de wolf die zich inmiddels op meerdere plekken gevestigd heeft. Nee, ik heb het over de grootste en meest imposante kever van Europa: het vliegend hert.

Samen met een vriend ging ik donderdag op pad. Om te beginnen naar een bekende plek waar ik ze al eens gezien had, een eik met een wond waar sap uit stroomt. Een aantrekkelijke plek voor allerlei insecten, waaronder het vliegend hert. Na een tijdje rondneuzen kwam ik tot de conclusie dat de betreffende boom gekapt was. Jammer, want dat maakte de zoektocht ineens een stuk lastiger. Na enige tijd ontdekte ik er toch eentje, half in een holletje bij de voet van een eik. Een geweldig beest natuurlijk, maar een matige score voor wat vorig jaar nog een echte hotspot was.

Omdat ik toch hoopte dat er meer in zat tijdens deze geweldige avond – vreselijk heet en broeierig weer, perfecte omstandigheden voor het vliegend hert – appte ik een collega-reptielenmonitoorder uit de buurt, waarvan ik wist dat hij naast reptielen ook vliegende herten telt. Ik hoopte een tip voor een goede locatie te krijgen, maar in plaats daarvan kreeg ik een parkeerplaats doorgestuurd met de mededeling dat hij er over twintig minuten kon zijn. Wij waren op vier minuten rijden, dus ik had nog even tijd voor het avondeten. Bijna vergeten door dat prachtbeest van net.

Zo kregen we even later een privérondleiding door een gebied dat ik eigenlijk heel goed ken: mijn eigen reptielenmonitoringsgebied. Maar van het vliegend hert hier wist ik nog niks, zo leer ik elke keer wat bij.

Na ongeveer honderd verhalen over natuur in binnen- en buitenland en anderhalve kilometer lopen kwamen we op dé plek, een bloedende eik waar de wond voor de verandering niet vijf meter maar dertig centimeter boven de grond zat. Een eerste blik deed me eerst stilvallen en daarna opgewonden reageren. Het wemelde van de grote kevers. Alleen op de wond zaten al zeker vijf vliegende herten en overal in en om de boom waren er nog veel meer. Behalve vliegende herten waren er ook hoornaars, atalanta’s en diverse andere kevers die het sap uit de wond konden waarderen, waaronder de grote ribbelboktor, een vrij zeldzame soort van de Veluwe.

De bescheiden eik met een flinke wond vlak bij de grond. Het lokt van alle kanten insecten, waaronder vliegende herten.

In eerste instantie was het vooral de ogen uit kijken en heel erg oppassen dat we niet op eentje gingen staan, aangezien de trage en onhandige beesten ook over de grond rond de boom rondscharrelden. Daarbij ontdekten we steeds meer. Hoger in de boom zaten ook een stuk of wat kevers, even als in een holletje onderaan de boom. Daar bleken er later ook steeds meer uit de kruipen, want hoe later het werd hoe meer vliegende herten er kwamen. Uiteindelijk telden we er een stuk of 25 rond deze ene boom, waarvan ongeveer twee derde mannetjes waren.

Een paar mannetjes hadden al een vrouw gevonden. Dat geeft ze een paar voordelen ten opzichte van de vrijgezelle mannetjes. Niet alleen kunnen ze paren en zo voor nageslacht zorgen, maar ook kan het vrouwtje ze voeren. De oranje monddelen die als een soort tong werken om sap op te likken zijn te kort om bij de boom te kunnen. Het naar beneden gebogen gewei zit in de weg, waardoor ze alleen bij bepaalde hobbels bij het sap kunnen komen. Een mannetje dat een vrouw gevonden heeft kan gevoerd worden en krijg zo extra energie om de gevechten om het vrouwtje te behouden van de vrijgezelle mannen te winnen.

De grote ribbelboktor, een typische Veluwesoort die bijna nergens anders voorkomt.

Niet alleen kwamen er later op de avond steeds meer kevers tevoorschijn, de gevechten begonnen nu echt los te barsten. Het sap van de wond en het drukkende warme weer zorgden ervoor dat de kevers extreem actief waren. Weliswaar log en traag, maar toch constant in beweging. De grootste mannetjes, die als larve het beste voedselaanbod gehad hebben, zorgden ervoor dat de mannetjes goed op afstand bleven van hun eigen vrouwtje. Zelfs een ander vrouwtje werd in het heetst van de strijd uit de weg geruimd.

De gevechten gaan er fel aan toe. De kevers zijn niet snel en tamelijk onhandig, maar wel heel sterk. Het doet nog het meest denken aan een judogevecht, waarbij tactiek en inzet van kracht belangrijker is dan snelheid. Het begint met wat tegen elkaar aan duwen, maar als er eentje niet goed oplet wordt hij in de kaken in een houdgreep genomen en vakkundig uit de boom gegooid. Omdat de meeste gevechten in dit geval rond de wond in de boom afspeelden vielen deze beesten niet heel ver, maar terwijl wij stonden te kijken viel er ook een flink beest bovenop mij. Die moet van hoger uit de boom gegooid zijn. Later probeerden we er zelfs eentje op te vangen toen we het zagen aankomen, zodat hij de flinke val beter zou doorstaan. Hij viel net naast de hand. Terwijl we ons afvroegen waar het beest nou terechtkwam zag ik hem in de bananenschil hangen die een van ons vast had. De weerhaken in de poten proberen zich overal aan vast te grijpen!

Een indruk van hoe het er aan toe ging zie je in dit filmpje.

Een sfeerimpressie van de vliegende herten op de Veluwe. (Video)

Toen de schemering in viel begonnen er ook vliegende herten hun naam eer aan te doen en rond te brommen. Daarbij maken ze nog verrassend weinig geluid, vergelijkbaar met het gebrom van een meikever. Ik had meer verwacht vanwege hun formaat. Nu bleek ook hoe veel we nog over het hoofd gezien hadden. Ook in de andere delen van het gebied kwamen we er nu meer, wat onze dagscore op zeker 35 bracht, maar dat is denk ik nog een krappe schatting.

Net als lopend zijn ze ook in de lucht tamelijk onbeholpen. Het gewei heeft een behoorlijk gewicht en om in evenwicht te blijven vliegen ze bijna verticaal. Snelle bochten en soepele landingen zijn niet aan de kevers besteed. Vliegen is alleen voor de noodzaak van verplaatsen, niet voor de lol.

Een vliegend vliegend hert in de schemering.

Dat de activiteit van de beesten op dit moment extreem was bleek twee dagen later. Voor de reptielenmonitoring kwam ik weer in het gebied, maar nu vroeg in de ochtend. Omdat het vliegend hert vooral eind van de middag en ’s avonds actief is verwachte ik hooguit een paar rustende te zien, maar niks was minder waar. Het was de vorige dag en nacht onverminderd warm geweest en de dieren waren waarschijnlijk non-stop doorgegaan. Zelfs op een heiige, frisse ochtend waren de dieren actief, inclusief paringen en gevechten. Bizar!

Natuurlijk moest er meer gebeuren dan vliegende herten kijken. Juni is helaas niet echt een goede reptielenmaand in Nederland, maar we vonden toch een aantal ringslangen, een paar zandhagedissen en een hazelworm, nieuw voor de monitoringsroute. Ook ging ik bijna op een ‘heidetakje’ staan, dat een piepklein addertje bleek te zijn, een jong van vorig jaar. Erg gezond was dit beest niet: extreem mager en al een tijd niet verveld. De reactie van het beestje op het plotseling verschenen gevaar was weliswaar nog natuurlijk, al hapte hij nog niet toe. Gelukkig maar voor mijn blote voeten in sandalen. Toch geef ik het beestje niet veel kans dat hij de volgende monitoringsroute haalt… Hopelijk is het niet representatief voor de adderpopulatie in het gebied.

Noordse witsnuitlibel
De jonge adder. Vooral vlak achter de kop en voor de staart is goed te zien hoe extreem mager het beestje is. Op het begin van de rug kan je de ruggengraad door de schubben heen volgen. Geen goed teken…
Ree

Alsof deze dagen nog een klapper als afsluiting miste, kwam deze ’s middags nog. Ik kreeg een appje dat er vijf vale gieren vanuit Veenendaal het Binnenveld over kwamen vliegen. Hiervoor liet ik de foto’s van de vliegende herten graag even wachten. Binnen een minuut zat ik met camera en verrekijker op de fiets voor een sprintje richting het Binnenveld. Na een tijdje kwamen ze eraan. Weliswaar recht tegen de zon in en extreem hoog, haast in de wolken. Daardoor zijn de foto’s niet bepaald helder, maar de herinnering wel. Heel gaaf om deze reusachtige rovers zo dicht bij huis te zien!

6 Reacties op “Kevergevechten”

  1. Prachtige beelden van de vliegende herten. Zelf heb ik ze nog nooit mogen waarnemen. De video is ook geweldig omdat je ze dan in actie kan zien. Een prachtig en vooral informatief blog heb je hier neergezet. Groetjes, Rudi

    Geliked door 1 persoon

  2. Hoi Jan-Freerk,

    Wat een prachtige blog en foto’s, heel leuk om te lezen!!! Ik heb toevallig gister op uitnodiging van dezelfde collega-reptielenmonitoorder ook eindelijk met eigen ogen deze prachtbeesten mogen zien, wat mooi!

    Groetjes,
    Anoek Brugman

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s