JFK Natuurblog

Mysterieuze, mistige dagen hebben we er de laatste tijd meer dan genoeg gehad. Ik houd er niet van. Die sombere, donkere dagen. Maar komt er dan mist en het liefst ook vorst bij kijken, dan ontwaak ik even uit mijn winterslaap om ervan te genieten. Afgelopen zaterdag was het zo’n dag.

De tweede dag dat het niet dooide. Er was geen wind, geen weer eigenlijk ook. Het was gewoon niks. Geen zicht. Het vroor niet echt maar dooien deed het ook niet. De dag stond stil. Het landschap bevroor.

Op de Edese Hei leverde dat mooie plaatjes op. De mist was flink aan de bomen en planten vast gevroren. Een soort deken van extreme rijp viel over de hei. De berken werden nog witter. Ze vielen haast weg in de mist. Ook op de grond was het wit. Het kleine beetje wind dat er nog geweest was zorgde ervoor dat de rijp steeds aan één kant van de stengels aangroeide. Samen met de mist een fantastisch mooi beeld. Het was haast voor het eerst dat ik oprecht enthousiast werd van landschapsfoto’s maken. Onvoorbereid natuurlijk; ik had alleen een telelens en macrolens mee. Maar het was gewoon betoverend mooi.

Maar de natuur was nog niet klaar met mij. In het bos gekomen vond ik al snel wat ik hoopte: ijshaar. Deze brokken witte wol liggen bij lichte vorst op de grond, vooral in het beukenbos. Het rozeblauwig waskorstje, een schimmel die in allerlei soorten dood loofhout voorkomt, is de oorzaak ervan. De stofwisseling van deze schimmel verwarmt het dode hout waarin het leeft een heel klein beetje, waardoor het actief kan blijven bij lichte vorst. De schimmel perst water door de houtstralen naar buiten. Eenmaal in de buitenlucht bevriezen deze flinterdunne sliertjes onmiddellijk en kunnen uitgroeien tot baardige sculpturen. Is het te koud, dan valt het proces stil. Maar vriest het niet, dan blijft het water gewoon water en is er niks bijzonders te zien. En als de luchtvochtigheid te laag is dan verdampt het water voor het kan bevriezen. Kortom, alles moet precies op zijn plaats vallen.

In 2021 zag ik het zeldzame verschijnsel voor het eerst en heb ik er ook al uitgebreid over geschreven. Lees hier mijn eerste blog over ijshaar.

Wat ik vandaag vond, overtrof werkelijk alles. Ik had best al wat mooie klonten ijshaar gezien in de voorbije jaren, maar zo veel en uitgebreid als dit had ik nog nooit gezien. Met name op de middelgrote beukentakken op de grond groeiden overal klonten ijshaar uit. Soms over een enorme lengte. Stukken schors waren opzij gedrukt om plaats te maken voor de ‘Baard van Koning Winter’.

Het proces was al zeker twee dagen aan de gang, misschien wel langer. De afzonderlijke draadjes zijn ongeveer 0,2 mm dik, waardoor het enorm snel verdwijnt als het begint te dooien. Maar dat deed het al even niet en doordat het ook niet zwaar vroor, kon het ijshaar maar blijven groeien. De sculpturen waren groter dan ik ooit gezien had. Soms kwam een enorme pluk uit slechts een dun takje. En de grond lag er overal mee bezaaid.

In theorie kan ijshaar uit allerlei soorten loofhout groeien. De schimmel is niet aan een soort gebonden. Wel is het belangrijk dat het loofhout is, want naaldhout heeft geen houtstralen. Daardoor kan het water daar niet zo mooi uit geperst worden. Zelf heb ik het alleen nog maar op beukenhout gezien. Wellicht heeft de schimmel toch een voorkeur voor die soort of is die houtstructuur het meest geschikt voor de vorming van ijshaar.

Nadat ik uitgebreid had rondgekeken in het met ijshaar bezaaide beukenbos verlengde ik mijn fietstochtje nog tot Planken Wambuis, waar ik een paar keer prachtig een jong vrouwtje blauwe kiekendief voorbij zag vliegen. Traag scande ze het prachtige wit bevroren veld af op een hapje. Een eenzame roofvogel. Met op de achtergrond het gekras van een raaf die galmde over de stille hei.