JFK Natuurblog

Op één plek kan het nog in Nederland: het korhoen bewonderen. Vroeger was deze wilde kip niet eens heel zeldzaam in Nederland en kwam hij voor in allerlei heide- en veengebieden. Van dit alles is helaas vrijwel niks meer over. Alleen op de Sallandse Heuvelrug vliegen nog enkele dieren rond.

Eén van de eerste levendige vogelervaringen die ik als klein jochie kreeg was dat ik samen met mijn vader baltsende korhoenders ging kijken. Met de familie hebben we een vakantiehuisje bij Holten, vanaf daar is het ruim een half uur fietsen naar het baltsgebied. Omdat ik pas een jaar of acht was reden we eerst een stukje met de auto om daarna met de fiets verder te gaan. Het levendige deel van deze herinnering was dat het zo stervenskoud was dat ik niet meer vooruit kwam op de fiets en niets liever wilde dan naar huis. Geen korhoenders dus die keer. Dat heb ik later nog vaak genoeg goed gemaakt. Gewoon op de fiets vanuit datzelfde huisje in Holten.

Zonder intensieve hulp zouden de laatste korhoenders het niet meer redden. Al bijna 15 jaar lang worden er regelmatig nieuwe korhoenders uit Zweden gehaald en vrijgelaten in Nederland. In eerste instantie om de bestaande populatie te ondersteunen, maar inmiddels is er geen origineel Nederlandse vogel meer over en aan broedsucces is helaas ook nogal een gebrek. Er zijn te weinig grote insecten op de hei om de kuikens groot te brengen. Ook predatie schijnt af en toe parten te spelen. Tot nu toe een weinig succesvol project dus, maar feit is dat ze er nog zijn. En ze schijnen vorig jaar een jong grootgebracht te hebben. Het is iets.

De afgelopen tijd ben ik weer wat vaker in het huisje in Holten geweest en heb ik inmiddels weer wat bezoekjes aan het gebied erop zitten. Opvallend verschil met vroeger: ook buiten de klassieke baltstijd lukt het me nu om korhoenders te zien te krijgen en ik hoef er minder vroeg voor op te staan.

Zal het zijn omdat de Zweedse korhoenders zich anders gedragen of had ik in vroegere winters gewoon beter moeten zoeken? Voordeel is bovendien dat in de winter minder gebieden afgesloten zijn. Tussen 1 februari en 1 oktober geldt een afsluiting voor delen van het gebied tijdens een zeer ruim broedseizoen en de korhoenders krijgen alle ruimte. In de winter is het – als je ze ziet – iets makkelijker om ze dichterbij te zien dan als stipje door een telescoop. Daarbij zag ik afgelopen november bovendien iets wat ik nog niet eerder zag en hoorde: najaarsbalts. Ik had er wel eens van gehoord in het buitenland, maar nog nooit gezien. Maar nogmaals: vroeger ging ik vooral in april en mei op zoek, dus ik kan iets gemist hebben.

Gisteren en vandaag bezocht ik de Sallandse Heuvelrug opnieuw. Het had gesneeuwd, en gisteren sneeuwde het bovendien overdag nog steeds. Alle vogels hielden zich koest. Bij aankomst zag ik drie korhoenders over de hei vliegen, maar daar bleef het eigenlijk wel bij qua vogelwaarnemingen. Twee beginnende vogelaars kon ik nog erg blij maken met een klapekster in de verte.

Het was inmiddels begin van de middag toen ik terug wilde gaan fietsen. Dat moest alleen toch nog even wachten, want één van de korhoenonderzoekers die ik tegenkwam wist me te vertellen dat ze verderop op een paar honderd meter van het pad in een den zaten. Nou ja, toch maar even kijken. Door de miezersneeuw werd het zicht enorm beperkt, maar inderdaad, daar waren ze. Als ik goed keek zag ik er zeker een stuk of tien in twee dennen en een paar omgevallen bomen eromheen. Allemaal hanen. Die moesten kennelijk elkaar vermaken overdag, en gezellig samen foerageren. Dat is toch ook iets wat ik niet van vroeger ken, van die groepen korhoenders die overdag op de hei rondhangen. Het lijken wel kramsvogels.

Na een tijdje kwam er beweging in de groep en in delen vlogen ze steeds een boompje verder over de hei. Ik vond dat ze langzamerhand zeldzaam dichtbij de weg door het gebied begonnen te komen, dus ik besloot ze vanaf daar op te gaan wachten. Inmiddels zaten ze in een den op ongeveer 200 meter van de weg. Toen kwam er eentje mijn kant op en landde in een berk op zo’n 100 meter van de weg. Nog voor ik daar echt op kon reageren vlogen er maar liefst dertien hanen op uit de den waar ik er tot dan toe nog maar vijf gezien had en ze kwamen allemaal de eerste achterna. Jammer genoeg was het licht belabberd en werd het zicht verslechterd door de vallende sneeuw, maar zo veel korhoenders op zo korte afstand had ik nog nooit gezien. Het duurde een minuut of vijf voor ze met zijn allen weer ver weg de hei op vlogen.

Aangemoedigd door deze waarneming en de voorspelling dat het de volgende ochtend helder zou zijn ging ik meteen vanochtend nog een keer. En de voorspelling klopte: het had eerst nog een beetje gesneeuwd en daarna was het flink gaan vriezen. De lucht was schoon geveegd en door de heiigheid kwam de zon prachtig op. Omdat de dagen toch al wat langer worden en de Zweedse korhoenders wel wat sneeuw en kou gewend zijn besloot ik de baltsplek op te zoeken om te kijken er wat zou gaan gebeuren. Het is dan wel nog geen broedseizoen, maar het zou zo maar kunnen dat ze elkaar met mooi weer al wat opjutten.

Ik had de plek nog niet bereikt of er kwam een ruigpootbuizerd over de hei langs vliegen. Hij liet zich slechts heel kort zien, maar ik was toch erg blij. Doordat de winters tegenwoordig steeds zachter worden komen er ook minder ruigpootbuizerds vanuit het noorden in Nederland overwinteren. De Sallandse Heuvelrug is ook niet echt een typische plek voor deze soort. Maar goed, ik vond het natuurlijk niet erg.

De korhoenders stelden opnieuw niet teleur. Helaas stond de wind verkeerd om het bijzondere geluid van de baltsende hanen te horen, maar ze waren duidelijk te zien. Met de opgezette staarten en hangende vleugels leken ze over de sneeuw te glijden. Het schouwspel was net te zien, er zat een heuvel half voor de arena waar het gebeurde. Af en toe verdwenen er wat dieren uit beeld.

Het ging er nog vrij tammetjes aan toe, maar wat wil je ook in de sneeuw in januari. De hanen liepen wel wat achter elkaar aan en probeerden indruk te maken op elkaar. Op mij lukte dat in elk geval wel. Toen de helft van de hanen opvloog en verdween en er een hen op het toneel verscheen kwamen de hanen wat meer los en werd er wat meer achter elkaar aan gerend en zelfs gevlogen. Het prachtige licht en de sneeuw droegen bij aan de beleving van het schouwspel dat zich op zo’n 200 meter afstand afspeelde.

Nog los van deze Zweedse losgelaten kippen was het gewoon een schitterende ochtend om buiten te zijn. Het was flink koud doordat het vroor met een matige oostenbries, maar de zon deed haar best. Het landschap was fantastisch, alsof er iemand met een grote bus poedersuiker langsgekomen was. Alleen is de Sallandse Heuvelrug – met lokale hoogtepunten als de Holterberg, Haarlerberg en Noetselerberg wel een erg hobbelige pannenkoek. De zon gaf alles kleur.

Aan de andere kant van het gebied kwamen we nog een groepje korhoenders tegen, waarschijnlijk de eerder afgetaaide hanen en de hen die het na een tijdje ook voor gezien had gehouden. Met zijn zessen zaten ze in een den terwijl enkele vogelaars en toevallige voorbijgangers zich vergaapten aan het symbool van het nationaal park waar de terreinbeheerders en de provincie overal mee lopen te pronken.

Tja, is het nog wel hét symbool als het gebied eigenlijk niet meer geschikt is om jongen groot te brengen en de populatie volledig uit Zweedse importkorhoenders bestaat die zichzelf tot nu toe ook nog niet echt weten te redden? Alle arbeid die verricht wordt om deze oerkip te redden is op zich wel goed voor de biodiversiteit in het gebied en komt de kwaliteit van het heideterrein zeker ten goede. En of het korhoen het lang genoeg weet vol te houden om te profiteren van alle maatregelen? Over een poosje zullen we het weten. En tot die tijd kunnen we als het weer een beetje meewerkt genieten op z’n Zweeds: baltsende korhoenders in de sneeuw.