JFK Natuurblog

Na een winderig en deels regenachtig weekje was het tijdens het afgelopen weekend soms haast lenteachtig weer. Weliswaar winters koud, maar toch. De zon heeft voorzichtig wat kracht en het was prachtig. Samen met Hendrike ben ik er een weekendje tussenuit geweest in Havelte, Zuidwest-Drenthe. Vanuit het Hunehuis (Natuurvriendenhuis van NIVON) hebben we gewandeld onder een strakblauwe lucht.

Het Hunehuis ligt aan de rand van het Holthuizerveld. Vanaf een heuvel kijkt het prachtig uit over de heide. De andere kant op zijn een paar kleinere weilanden, uitlopers van hetzelfde heideveld en de Startbaan. Dit kleine vliegveld werd door de Duitsers aangelegd tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar het is uiteindelijk weinig gebruikt. Het is gebombardeerd door de Geallieerden en de bomkraters zijn nog altijd te zien in het landschap. Het water blijft erin staan en in deze poelen leven nu onder andere kamsalamanders. Weer iets verderop ligt het Uffelter Binnenveld, een klein heideveldje van het Drents Landschap. Daar liepen we heen vanaf het Hunehuis.

Zonnig of niet, de ochtend begon fris. Aan de grond had het goed gevroren en het landschap was mooi wit van de rijp. Op de stukken waar de zon al langer op stond was het al ongeveer gesmolten, de stukken die net in de zon kwamen waren het mooist. Het was een prachtig, glinsterend wit microlandschap. Met de macrolens waren de ijskristallen prachtig te zien. Echt genieten.

Aangekomen op het Uffelter Binnenveld had ik een missie. Hendrike had ook een missie. Die van haar was lekker uit de wind in het zonnetje liggen, die van mij was om winterjuffers te zien en fotograferen. De winterjuffers, in Nederland komen de noordse en bruine winterjuffer voor, zijn de enige libellen die als volwassen libel de winter doorbrengen. Alle andere soorten doen dat als ei of larve en moeten zodra het warm genoeg word in de lente nog een deel van de ontwikkeling doorlopen. Daarom komt het libellenseizoen altijd laat op gang, tegen mei pas. Voor deze twee soorten geldt dat niet. Zodra het warm genoeg is om te vliegen kunnen ze vliegen. Als het niet warm genoeg is zitten ze tegen een takje of sprietje gedrukt te wachten op betere tijden. Zelfs als het vriest zitten ze buiten. Met hun geweldige schutkleur en kleine formaat zijn ze dan bijna niet te vinden.

Met wat voorinformatie kan je wel een eind komen. Een dag eerder hadden we nog even tevergeefs gezocht, maar nu had ik een gerichte tip van een lokale libellenfanaat. Zowel de bruine als de veel zeldzamere noordse winterjuffer overwinteren op het Uffelter Binnenveld, op een erg luw heideveldje. En inderdaad, ook al was het nog maar een graad of 5, in de zon en uit de wind voelde het al best lekker aan.

We zochten de kleine struikjes in de zonnige bosrand af. In de wetenschap dat ze er móesten zitten – ze kunnen niet ver vliegen als het maandenlang koud is – was ik vastberaden deze kleine bruine juffertjes te vinden. En ja, na een minuut of tien alle kale struikjes afgezocht te hebben zag ik er eentje zitten. Een bruine winterjuffer. En ja, wát een schutkleur! Zelfs als je weet waar hij zit moet je nog goed kijken. Oordeel zelf maar op de foto’s.

Ik was al helemaal blij dat ik überhaupt een zittende winterjuffer had gevonden. Deel 1 van de missie was gelukt. Maar nu wilde ik ook graag de zeldzame noordse winterjuffer vinden. En dat ik het niet cadeau zou krijgen had ik inmiddels wel door. Het was echt een uitdaging.

Even later kreeg ik het toch cadeau. Een juffertje die ‘dacht dat het al wel kon’ vloog voor mij op en plofte twee meter verder pardoes op de grond. Toch nog niet zo goed opgewarmd. Maar het was wel een noordse! De gevonden noordse winterjuffer klom uiteindelijk tegen een grassprietje omhoog en zat daar uit te puffen. Zo kon ik hem mooi van alle kanten fotograferen.

Deze soort is niet alleen in Nederland zeldzaam, maar ook erbuiten. Zowel op Nederlands als Europees niveau wordt de soort beschermd. Qua uiterlijk lijkt de noordse erg veel op de bruine. De algehele kleur is vaak iets meer rozeachtig en minder contrastrijk, maar net als de bruine winterjuffer een beetje variabel. Het belangrijkste kenmerk is de schouderstreep op het borststuk, waar een soort bobbeltje in de lijn te zien is, in plaats van de kaarsrechte schouderstreep van de bruine. De noordse komt wat rommeliger over. Beide soorten kunnen in het licht van de zon (of van mijn ringflitser) prachtig glimmen. Compensatie voor de saaie schutkleur zullen we maar zeggen.

Na een boterhammetje ging ik verder met zoeken. Inmiddels was het in de zon zelfs lekker genoeg om mijn jas uit te doen in bepaalde hoekjes vonden de winterjuffers het ook wel prima. Met name de bruine vlogen redelijk rond, en een enkele noordse. Maar hyperactief waren ze ook weer niet. Het maakte vooral het zoeken een stuk makkelijker. Dan vloog er weer eentje op en nadat hij geland was liet hij zich goed benaderen door mij en mijn camera. Op het laatst ontdekte ik ook nog een stilzittende noordse winterjuffer. Tegen het licht in zag ik precies zijn vleugeltjes oplichten vanaf een takje een stuk verderop. Deze was nog niet aan vliegen toe en was een gewillig slachtoffer voor de foto.

Al met al heb ik me heerlijk vermaakt zo. En Hendrike ook, met af en toe even winterjuffers kijken en vooral ook lekker liggen en zitten in het lenteachtige zonnetje. Een lenteachtige winterdag. Het voorjaar is nog niet begonnen, maar fijn is het wel!